Danh mục dự án
Cùng khám phá cách bày mâm ngũ quả đẹp mắt, giàu ý nghĩa đặc trưng của ba miền Bắc, Trung, Nam, để tạo nên bàn thờ Tết trang nghiêm và ý nghĩa nhất.
Mâm ngũ quả là nét văn hóa truyền thống không thể thiếu trong mỗi gia đình Việt dịp Tết Nguyên đán, thể hiện lòng thành kính tổ tiên và gửi gắm ước vọng an khang, đủ đầy của con cháu.
Trong dịp Tết Nguyên đán – Tết cổ truyền của dân tộc, mâm ngũ quả luôn xuất hiện trang trọng trên bàn thờ gia tiên, bên cạnh những món ngon truyền thống như xôi gà, bánh chưng hay bánh tét cùng hoa đào, hoa mai. Mâm ngũ quả không chỉ có giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa văn hóa sâu sắc, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và những ước nguyện tốt đẹp của người Việt trong năm mới.
Nguồn gốc và ý nghĩa mâm ngũ quả ngày Tết
Mâm ngũ quả xuất phát từ tư tưởng triết học phương Đông, cụ thể là thuyết Ngũ hành gồm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa và Thổ. Năm loại quả biểu tượng cho năm yếu tố ấy tượng trưng cho sự hài hòa, cân bằng của trời đất, đồng thời gửi gắm mong muốn về một cuộc sống viên mãn, ổn định và đủ đầy.
Số 5 thuộc dương, biểu trưng cho sự sinh sôi phát triển, làm tăng thêm ý nghĩa cầu chúc năm mới thịnh vượng, nhiều may mắn. Với Phật tử, mâm ngũ quả mang thông điệp đạo đức qua “ngũ thiện căn” – lòng tin, ý chí tinh tấn, khả năng ghi nhớ, tâm an định và trí tuệ sáng suốt.
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, số 5 còn gắn liền với ngũ phúc lâm môn – năm điều phúc gồm phú quý, trường thọ, khang ninh, hảo đức và thiện chung. Đây là những phúc lành mà mọi gia đình đều mong nhận được trong năm mới.
Cách bày mâm ngũ quả đẹp mắt theo ba miền
Tuỳ theo phong tục, tập quán cùng điều kiện tự nhiên, mỗi vùng miền có cách bày trí mâm ngũ quả riêng biệt tạo nên dấu ấn độc đáo cho miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Miền Bắc
Ở miền Bắc, mâm ngũ quả được bày theo nguyên lý ngũ hành, phối hợp hài hoà năm màu sắc đại diện: Kim (màu trắng, xám), Mộc (xanh lá), Thủy (đen), Hỏa (đỏ) và Thổ (vàng). Những loại quả phổ biến gồm chuối xanh, bưởi vàng hoặc phật thủ, táo, thanh long, quýt.
Nải chuối xanh tượng trưng hành Mộc thường đặt dưới cùng làm nền, thể hiện sự che chở, bao bọc gia đình. Quả phật thủ hoặc bưởi vàng đại diện Thổ đặt chính giữa mâm, nổi bật. Các loại quả như ớt đỏ (Hỏa) hay đào, lê (Kim) được sắp xếp xung quanh sao cho cân đối về màu sắc và hình dáng.
Người miền Bắc kiêng dùng quả có gai nhọn hay mùi nồng, bề mặt xù xì vì không phù hợp không gian thờ cúng. Trái cây thường được chọn theo số lẻ, xếp xen kẽ để tạo sự mềm mại, cân đối.
Miền Trung
Miền Trung do khí hậu khắc nghiệt nên sự đa dạng trái cây hạn chế hơn. Mâm ngũ quả nơi đây giản dị, đề cao sự thành tâm hơn hình thức. Các loại trái cây thường dùng gồm cam, chuối, dừa, xoài, đu đủ, quýt, thanh long, dứa, mãng cầu, sung, dưa hấu.
Cách bày không quá phức tạp, quả to, nặng được đặt phía dưới làm trụ vững chắc cho các quả nhỏ hơn xếp đan xen phía trên tạo bố cục hài hòa, gọn gàng. Thời nay, mâm ngũ quả miền Trung cũng đa dạng hơn nhờ thuận tiện vận chuyển, song vẫn giữ nét mộc mạc, giản dị đặc trưng.
Miền Nam
Người miền Nam có lối chơi chữ dân gian trong lựa chọn quả để cầu “Cầu sung vừa đủ xài”, thường bày mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài. Ngoài ra, thêm quả thơm (dứa) mong sự sum vầy con cháu đông đủ và cặp dưa hấu tượng trưng may mắn.
Khác với miền Bắc, miền Nam thường kiêng bày những quả có tên gợi điều không tốt (như lê, chuối, quýt, táo, sầu riêng). Mâm ngũ quả được xếp theo dạng tháp với quả to, vỏ xanh dưới cùng tạo nền vững, quả nhỏ hơn xếp xen kẽ phía trên. Hai bên thường đặt cặp dưa hấu tạo điểm nhấn nổi bật và cân đối.
Kết luận
Dù cách bày trí có khác nhau, mâm ngũ quả ngày Tết ở ba miền vẫn luôn là biểu tượng văn hóa đặc sắc thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên và ước vọng tốt đẹp của người Việt cho một năm mới an khang, đủ đầy. Việc lựa chọn và sắp xếp mâm ngũ quả cần lưu ý đến ý nghĩa từng loại quả để thể hiện trọn vẹn mong muốn của gia chủ.
Chúc bạn và gia đình có một mâm ngũ quả thật đẹp và ý nghĩa trong dịp Tết Nguyên đán năm nay!
