Danh mục dự án
Tháng Chạp, hay còn gọi là Lạp Nguyệt, không chỉ đơn thuần là tháng cuối cùng trong năm Âm lịch mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, tâm linh đặc biệt của người Việt.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về nguồn gốc tên gọi tháng Chạp, những nghi lễ truyền thống cũng như ý nghĩa quan trọng của tháng cuối năm này trong đời sống người Việt.
Tháng Chạp từ lâu đã trở thành một dấu mốc đặc biệt trong tâm thức người Việt. Đây không chỉ đơn thuần là tháng cuối cùng của năm Âm lịch, mà còn là khoảng thời gian dày đặc những nghi lễ truyền thống, những hoạt động hướng về tổ tiên, cội nguồn, cùng sự chuẩn bị cho khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Trong nhịp sống hiện đại, dù nhiều phong tục đã giản lược, nhưng ý nghĩa tinh thần của tháng Chạp vẫn vẹn nguyên, đó là tháng của sum họp, của tri ân, của tổng kết và hy vọng cho năm mới.
Lạp Nguyệt và nguồn gốc tên gọi tháng Chạp
Theo mặt ngôn ngữ, “tháng Chạp” là cách gọi đã được Việt hóa từ “Lạp Nguyệt”, tên gọi của tháng cuối cùng trong năm âm lịch theo tiếng Hán. Chữ “chạp” trong tiếng Việt là biến âm của chữ “lạp”. Qua quá trình tiếp biến văn hóa lâu dài, “Lạp Nguyệt” đã đi vào đời sống dân gian và trở thành “tháng Chạp” – một cách gọi vừa gần gũi, vừa mang đậm bản sắc Việt.
Trong văn hóa Trung Hoa cổ, chữ “lạp” liên quan tới nghi lễ tế thần cuối năm, nhằm tổng kết năm cũ và cầu mong cho năm mới được bình an, mưa thuận gió hòa. Do vậy, tháng diễn ra nghi lễ này được gọi là “Lạp Nguyệt”, trong đó “nguyệt” có nghĩa là tháng.
Ngoài ra, người ta còn liên tưởng đến tục “lạp mả”, tức là đi thăm nom, sửa sang và dọn dẹp phần mộ tổ tiên vào dịp cuối năm, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng hiếu kính với ông bà tổ tiên, đồng thời chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Trong tiếng Hán, “lạp” còn mang nghĩa lễ tất niên, gắn với các phong tục tổng kết năm, tạ ơn thần linh và tưởng niệm tổ tiên.
Theo dòng chảy thời gian, “Lạp Nguyệt” được người Việt đọc chệch đi và gọi thành “tháng Chạp”. Từ đó xuất hiện thêm cụm từ “giỗ chạp”, chỉ những dịp cúng giỗ, lễ nghi tưởng niệm tổ tiên, ông bà – những phong tục thường tập trung nhiều trong tháng cuối năm khi con cháu sum họp đông đủ để lo việc hương khói.
Chữ “lạp” trong tiếng Hán còn mang nghĩa “thịt” – một món ăn quý giá được tích trữ để tránh đói lạnh mùa đông. Từ đó, “lạp” gắn với hình ảnh sự đầy đủ, sung túc. Minh chứng là từ “lạp” còn xuất hiện trong tên gọi “lạp xường” (lạp xưởng) – món ăn làm từ thịt nhồi ruột, phổ biến trong dịp cuối năm.
Tháng Chạp năm Ất Tỵ 2025 ứng vào ngày nào dương lịch?
Theo lịch vạn niên, tháng Chạp năm Ất Tỵ 2025 sẽ bắt đầu từ ngày 19/1/2026 và kết thúc vào ngày 16/2/2026 dương lịch. Như vậy, tháng Chạp thường kéo dài từ giữa tháng 1 đến giữa tháng 2 dương lịch, không nằm trọn trong một tháng dương lịch cụ thể.
Giai đoạn này cũng là lúc không khí Tết bắt đầu lan tỏa mạnh mẽ, từ thành thị đến nông thôn đều rộn ràng các hoạt động chuẩn bị đón Tết.
Các phong tục truyền thống trong tháng Chạp
– **Dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa**: Đây là hoạt động đầu tiên, thể hiện tinh thần “tống cựu nghênh tân”, chuẩn bị không gian sạch sẽ để đón năm mới.
– **Lễ cúng ông Công, ông Táo (23 tháng Chạp)**: Dịp để báo cáo với Ngọc Hoàng những việc trong gia đình năm qua, mong xin sự che chở, phù hộ cho năm mới.
– **Tảo mộ, thăm viếng phần mộ tổ tiên**: Phong tục đẹp để tưởng nhớ, tri ân tổ tiên và mời cụ về ăn Tết cùng con cháu.
– **Chuẩn bị Tết – gói bánh chưng, mua sắm**: Hoạt động không thể thiếu nhằm chuẩn bị mâm cỗ, gia đình sum họp và giữ gìn hương vị truyền thống.
Vì sao nói tháng Chạp là tháng trồng khoai?
Trong kho tàng ca dao Việt, câu: “Tháng Chạp là tháng trồng khoai” phản ánh kinh nghiệm canh tác của cha ông. Đây là thời điểm thích hợp để gieo trồng khoai lang vụ Đông – Xuân, giúp củ khoai to, chắc, chuẩn bị nguồn lương thực cho mùa vụ mới.
Câu ca dao này cũng thể hiện sự gắn bó chặt chẽ giữa truyền thống tâm linh và sản xuất nông nghiệp trong nhịp sống của người Việt.
Kết luận
Tháng Chạp hay Lạp Nguyệt không chỉ đơn thuần là tháng cuối năm Âm lịch mà còn là thời điểm đặc biệt mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống Việt. Từ nghi lễ tâm linh, phong tục truyền thống tới các hoạt động chuẩn bị Tết, tháng Chạp là lời nhắc nhở mỗi người sống hướng về cội nguồn, biết ơn tổ tiên và chuẩn bị cho một khởi đầu mới đầy hy vọng trong năm mới.
